рд╢рдиिрд╡ाрд░, 22 рдл़рд░рд╡рд░ी 2020

рдХрд░ेंрдЯ рдЕрдлेрдпрд░्рд╕ рд╕ाрдк्рддाрд╣िрдХ рдПрдХ рдкंрдХ्рддि: 17 рдлрд░рд╡рд░ी рд╕े 22 рдлрд░рд╡рд░ी 2020 рддрдХ


рдкाрдардХों рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рд╣ेрддु рд╕ाрдк्рддाрд╣िрдХ рдХрд░ेंрдЯ рдЕрдлेрдпрд░्рд╕ рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рдЬाрдирдХाрд░ी рдХो рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рд░ूрдк рдоें рдХрд░ेंрдЯ рдЕрдлेрдпрд░्рд╕ рд╕ाрдк्рддाрд╣िрдХ рдПрдХ рдкंрдХ्рддि рд╢ीрд░्рд╖рдХ рд╕े рдирдП рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै.
• рдЖंрдз्рд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдорд╣िрд▓ाрдУं рдФрд░ рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдЕрдкрд░ाрдзों рд╕े рдиिрдкрдЯрдиे рд╣ेрддु рдЬिрд╕ рдкुрд▓िрд╕ рд╕्рдЯेрд╢рди рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी- рджिрд╢ा рдкुрд▓िрд╕ рд╕्рдЯेрд╢рди

• рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╡ैрдоाрдиिрдХी рдПрд╡ं рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдиे рдШोрд╖рдгा рдХी рд╣ै рдХि рдЙрд╕рдиे рдирдП рд╕ंрднाрд╡िрдд рдоिрд╢рдиों рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рд╕ंрдмंрдзी рдЕрдз्рдпрдпрди рд╣ेрддु рдЬिрддрдиे рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдоों рдХा рдЪрдпрди рдХिрдпा рд╣ै- рдЪाрд░

• рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдЧ्рд░ीрдирдкीрд╕ рд╕ाрдЙрде рдИрд╕्рдЯ рдПрд╢िрдпा рдиाрдордХ рд╕ंрд╕्рдеा рдХी рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдЬिрд╕ рджेрд╢ рдоें рдЬीрд╡ाрд╢्рдо рдИंрдзрди рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рдХे рдХाрд░рдг рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рд╡ाрдпु рдк्рд░рджूрд╖рдг рд▓рдЧрднрдЧ 490 рдоिрд▓िрдпрди рдХाрд░्рдп рджिрд╡рд╕ों рдХे рдиुрдХрд╕ाрди рдХा рдХाрд░рдг рд╣ै- рднाрд░рдд
• рд╡рд╣ рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдЬिрд╕рдиे рдУрд▓рдо्рдкिрдХ рдоें рд╕्рд╡рд░्рдг рдкрджрдХ рдЬीрддрдиे рд╡ाрд▓े рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдЦिрд▓ाрдб़िрдпों рдХो рдЫрд╣-рдЫрд╣ рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдпे рджेрдиे рдХी рдШोрд╖рдгा рдХी- рд╣рд░िрдпाрдгा

• рдУрдбिрд╢ा рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХे рдорд╣ंрдЧाрдИ рднрдд्рддे рдоें рдЬिрддрдиे рдк्рд░рддिрд╢рдд рдХी рдмреЭोрддрд░ी рдХी рд╣ै- рдкांрдЪ рдк्рд░рддिрд╢рдд

• рднाрд░рдд рдФрд░ рдкुрд░्рддрдЧाрд▓ рдиे рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рд╕рдоुрдж्рд░ी, рдмौрдж्рдзिрдХ рд╕ंрдкрджा рдЕрдзिрдХाрд░, рд╣рд╡ाрдИ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдФрд░ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЬिрддрдиे рд╕рдордЭौрддों рдкрд░ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХिрдП- рд╕ाрдд


• рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдЬिрд╕ рд░ाрдЬ्рдп рдоें рднाрд░рдд рдХी рдкрд╣рд▓ी рдЗंрдЯрд░рд╕िрдЯी рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░िрдХ рдмрд╕ рд╕ेрд╡ा рд╢ुрд░ू рдХी рдЧрдпी рд╣ै- рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░

• рд╡рд╣ рджेрд╢ рдЬो рд╡рди्рдпрдЬीрд╡ों рдХी рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рдк्рд░рдЬाрддिрдпों рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдкрд░ 13рд╡ें COP (Conference of Parties) рдХी рдоेреЫрдмाрдиी рдХрд░ेрдЧा- рднाрд░рдд

• рджिрд▓्рд▓ी рдоें рдПрд╢िрдпाрдИ рдЪैंрдкिрдпрдирд╢िрдк рдоें рдЬिрд╕ рджेрд╢ рдХे рдкрд╣рд▓рд╡ाрди рд╣िрд╕्рд╕ा рдирд╣ीं рд▓ेंрдЧे- рдЪीрди

• рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें ‘рдХेंрдж्рд░ीрдп рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЕрдзिрдХрд░рдг’ (Central Administrative Tribunal) рдХा рдЕрдЦिрд▓ рднाрд░рддीрдп рд╡ाрд░्рд╖िрдХ рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдЬिрд╕ рд╢рд╣рд░ рдоें рдЖрдпोрдЬिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा- рдирдИ рджिрд▓्рд▓ी

• рдХोрд░рдХू рдЬрдирдЬाрддि рдордз्рдп рдк्рд░рджेрд╢ рдФрд░ рдЬिрд╕ рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдоेрд▓рдШाрдЯ рдЯाрдЗрдЧрд░ рд░िреЫрд░्рд╡ рдХे рдиिрдХрдЯрд╡рд░्рддी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдкाрдИ рдЬाрддी рд╣ै- рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░

• рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдЖрд░рдмीрдЖрдИ рдиे рдЬिрддрдиे рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдП рдХी рди्рдпूрдирддрдо рднुрдЧрддाрди рдкूंрдЬी рдХे рд╕ाрде рдЦुрджрд░ा рднुрдЧрддाрди рдк्рд░рдгाрд▓िрдпों рдкрд░ рдз्рдпाрди рдХेंрдж्рд░िрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдЕрдЦिрд▓ рднाрд░рддीрдп ‘рдирдИ рдЕрдо्рдм्рд░ेрд▓ा рдЗрдХाрдИ’ рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рджिрдпा рд╣ै-500 рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдП

• рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдХाрд░्рдпाрд▓рдп (рдкीрдПрдордУ) рдоें рд░ाрдЬ्рдп рдоंрдд्рд░ी рдЬिрддेрди्рдж्рд░ рд╕िंрд╣ рдиे рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдШोрд╖рдгा рдХि рдЬिрд╕ рдХेрди्рдж्рд░ рд╢ाрд╕िрдд рдк्рд░рджेрд╢ рдХो рдЬрд▓्рджी рд╣ी рдХेрди्рдж्рд░ीрдп рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЕрдзिрдХрд░рдг (рдХैрдЯ) рдХे рджाрдпрд░े рдоें рд▓ाрдпा рдЬाрдПрдЧा- рдЬрдо्рдоू-рдХрд╢्рдоीрд░ рдФрд░ рд▓рдж्рджाрдЦ

• рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдиे рд╢ाрд╣ीрди рдмाрдЧ рдХे рдк्рд░рджрд░्рд╢рдирдХाрд░िрдпों рдХे рд╕ाрде рдмाрддрдЪीрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЬिрддрдиे рд╡ाрд░्рддाрдХाрд░ों рдХो рдиिрдпुрдХ्рдд рдХिрдпा рд╣ै- рддीрди
• рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдиे рдоुрдЧрд▓ рдмाрджрд╢ाрд╣ рд╢ाрд╣рдЬрд╣ां рдХे рдЬिрд╕ рдмेрдЯे рдХी рджिрд▓्рд▓ी рдоें рдХрдм्рд░ рдЦोрдЬрдиे рд╣ेрддु рдкुрд░ाрддрдд्рд╡ рд╡िрднाрдЧ рдХा рдкैрдирд▓ рдЧрдаिрдд рдХिрдпा рд╣ै- рджाрд░ा рд╢िрдХोрд╣

• рд╡िрд╢्рд╡ рдмैंрдХ рдФрд░ рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдЕрдЯрд▓ рднूрдЬрд▓ рдпोрдЬрдиा рдХे рд▓िрдП рдЬिрддрдиे рдоिрд▓िрдпрди рдбॉрд▓рд░ рдХे рдЛрдг рд╕рдордЭौрддे рдкрд░ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХिрдпे-450 рдоिрд▓िрдпрди рдбॉрд▓рд░

• рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдбोрдкिंрдЧ рд░ोрдзी рдПрдЬेंрд╕ी (рдиाрдбा) рдХे рдЕрдиुрд╢ाрд╕рдиाрдд्рдордХ рдкैрдирд▓ рдиे рдЬेрд╡рд▓िрди рде्рд░ो рдЦिрд▓ाрдб़ी рдЕрдоिрдд рджрд╣िрдпा рдкрд░ рдЬिрддрдиे рд╕ाрд▓ рдХा рдмैрди рд▓рдЧा рджिрдпा рд╣ै- рдЪाрд░ рд╕ाрд▓

• рд╕ाрдЦ рдиिрд░्рдзाрд░рдг рдФрд░ рдмाрдЬाрд░ рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдХंрдкрдиी рдоूрдбीрдЬ рдЗрдирд╡ेрд╕्рдЯрд░्рд╕ рд╕рд░्рд╡िрд╕ рдиे 2020 рдХे рд▓िрдпे рднाрд░рдд рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡ृрдж्рдзि рджрд░ рдХा рдЕрдиुрдоाрди рдШрдЯाрдХрд░ рдЬिрддрдиे рдк्рд░рддिрд╢рдд рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै-5.4 рдк्рд░рддिрд╢рдд

• рдоृрджा рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХाрд░्рдб рджिрд╡рд╕ рдЬिрд╕ рджिрди рдордиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै-19 рдлрд░рд╡рд░ी

• рд╕्рдЯेрдЯ рдСрдл рдЗंрдбिрдпाрдЬ рдмрд░्рдб्рд╕ рд░िрдкोрд░्рдЯ: 2020 рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЬिрд╕ рджेрд╢ рдоें 79 рдлीрд╕рджी рдкрдХ्рд╖िрдпों рдХी рддाрджाрдж рдШрдЯी рд╣ै- рднाрд░рдд

• рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХे рдЬिрд╕ рд╢рд╣рд░ рдоें рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдлрд╕рд▓ рдмीрдоा рдпोрдЬрдиा рдкрд░ рдЪौрдеे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдХा рдЖрдпोрдЬрди рдХिрдпा рдЧрдпा- рдЙрджрдпрдкुрд░

• рд▓िрдпोрдиेрд▓ рдоेрд╕ी рдФрд░ рдЬिрд╕рдиे рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ूрдк рд╕े ‘рд▓ॉрд░िрдпрд╕ рд╡рд░्рд▓्рдб рд╕्рдкोрд░्рдЯ्рд╕рдоैрди рдСрдл рдж рдИрдпрд░ рдЕрд╡ॉрд░्рдб 2020’ рдХा рдкुрд░рд╕्рдХाрд░ рдЬीрдд рд▓िрдпा рд╣ै- рд▓ुрдЗрд╕ рд╣ैрдоिрд▓्рдЯрди

• рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдоिрд╢рди рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЬिрд╕ рд░ाрдЬ्рдп рдоें рдирд╡рдЬाрдд рд╢िрд╢ु рдоृрдд्рдпु рджрд░ рдоें рдПрдХ рдЕрдк्рд░рдд्рдпाрд╢िрдд рд╡ृрдж्рдзि рджрд░्рдЬ рдХी рдЧрдИ рд╣ै- рдордз्рдп рдк्рд░рджेрд╢

• рднाрд░рдд рдХे рд╕ुрдиीрд▓ рдХुрдоाрд░ рдиे рдПрд╢िрдпाрдИ рдХुрд╢्рддी рдЪैрдо्рдкिрдпрдирд╢िрдк рдХे рдкрд╣рд▓े рджिрди рдЧ्рд░ीрдХो рд░ोрдорди рдХे 87 рдХिрдЧ्рд░ा рднाрд░рд╡рд░्рдЧ рдХे рдлाрдЗрдирд▓ рдоें рдЬो рдкрджрдХ рдЬीрддрдХрд░ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд░рдЪ рджिрдпा- рд╕्рд╡рд░्рдг рдкрджрдХ

• рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рд╡िрдд्рдд рд╡рд░्рд╖ 2020-21 рдХे рд▓िрдП рдЬिрддрдиे рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдпे рдХा рдмрдЬрдЯ рдкेрд╢ рдХिрдпा-5,12,860.72 рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдпे

• рд░ाрдо рдоंрджिрд░ рдЯ्рд░рд╕्рдЯ рдХा рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдЬिрд╕े рдмрдиाрдпा рдЧрдпा рд╣ै- рдорд╣ंрдд рдиृрдд्рдп рдЧोрдкाрд▓ рджाрд╕

• рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдиे 19 рдлрд░рд╡рд░ी 2020 рдХो рдЬिрд╕ рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдЕрд╡ैрдз рд░ेрдд рдЦрдирди рдкрд░ рддुрд░ंрдд рд░ोрдХ рд▓рдЧाрдиे рдХा рдиिрд░्рджेрд╢ рдЬाрд░ी рдХिрдпा рд╣ै- рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди

• рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдЬिрд╕ рд╕ंрд╕्рдеाрди рдХा рдиाрдо рд╕्рд╡рд░्рдЧीрдп рдордиोрд╣рд░ рдкाрд░्рд░िрдХрд░ рдХे рдиाрдо рдкрд░ рд░рдЦा рдЧрдпा рд╣ै- рд░рдХ्рд╖ा рдЕрдз्рдпрдпрди рдФрд░ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рд╕ंрд╕्рдеाрди

• рдЗрдеोрдиोрд▓ॉрдЬ (Ethnologue) рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╡рд╣ рднाрд╖ा рдЬो рд╡िрд╢्рд╡ рдХी рддीрд╕рд░ी рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдмोрд▓ी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рднाрд╖ा рд╣ै- рд╣िंрджी

• рдорд╣ाрди рдорд░ाрдаा рд╢ाрд╕рдХ рдЫрдд्рд░рдкрддि рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдХी рдЬрдпंрддी рдЬिрд╕ рджिрди рдордиाрдИ рдЬाрддी рд╣ै-19 рдлрд░рд╡рд░ी
• рдХेंрдж्рд░ рд╢ाрд╕िрдд рдк्рд░рджेрд╢ рд▓рдж्рджाрдЦ рдоें рддीрди рджिрд╡рд╕ीрдп рд╡िрд╢ाрд▓ рдкрдХ्рд╖ी рдЧрдгрдиा рдХे рджौрд░ाрди рдкрдХ्рд╖िрдпों рдХी рдЬिрддрдиे рдирдИ рдк्рд░рдЬाрддिрдпाँ рдкाрдИ рдЧрдИ рд╣ैं- рджो

• рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдЬिрд╕ рд░ाрдЬ्рдп рдоें рдЫिрдкрдХрд▓ी рдХी рдПрдХ рдирдИ рдк्рд░рдЬाрддि рдЕрд░्рдмрди рдмेंрдЯ- рдЯोрдРрдб рдЧेрдХो (Urban Bent-Toed Gecko) рдХी рдЦोрдЬ рдХी рдЧрдИ- рдЕрд╕рдо

• рднाрд░рдд рдоें рдЬिрд╕ рддाрд░ीрдЦ рд╕े рднाрд░рдд рдпूрд░ो-VI рдоाрдирдХ рдбीреЫрд▓ рдПрд╡ं рдкेрдЯ्рд░ोрд▓ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдЖрд░ंрдн рдХिрдпा рдЬाрдпेрдЧा-01 рдЕрдк्рд░ैрд▓


рдк्рд░ाрдЪीрди рднाрд░рддीрдп рдоुрдж्рд░ाрдУं рдХा рдХ्рдпा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рд╣ै рдФрд░ рдЗрдирдХी рд╡ैрд▓्рдпू рдХिрддрдиी рд╣ोрддी рдеी?



рдордиुрд╖्рдп рдХे рдмрд╣ुрдд рд╕े рдЕрд╡िрд╖्рдХाрд░ों рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ै, рд░ुрдкрдпे рдпा рдоुрдж्рд░ा рдХा рдЕрд╡िрд╖्рдХाрд░. рдЗрд╕ рдЕрдХेрд▓े рдЕрд╡िрд╖्рдХाрд░ рдиे рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдХा рдирдХ्рд╕ा рд╣ी рдмрджрд▓ рджिрдпा рд╣ै. рд░ुрдкрдпे рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдиे рдиा рдХेрд╡рд▓ рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдоें рдЖрд░्рдеिрдХ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рддрдд्рд░ों рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдХिрдпा рд╣ै рдмрд▓्рдХि рд▓ोрдЧों рдХे рдЬीрдиे рдХे рддрд░ीрдХों рдХो рд╣ी рдмрджрд▓ рджिрдпा рд╣ै.

рдЗрд╕ी рдоुрдж्рд░ा рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╕рдоाрдЬ рдоें рдХрдИ рддрд░рд╣ рдХी рдХрд╣ाрд╡рддें рднी рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд╣ुрдИं рд╣ैं рдЬैрд╕े, рд╕ोрд▓рд╣ рдЖрдиे рд╕рдЪ, рдоेрд░े рдкाрд╕ рдлूрдЯी рдХौреЬी рднी рдирд╣ीं рд╣ै, рдоेрд░ा рдиौрдХрд░ рдПрдХ рдзेрд▓े рдХा рднी рдХाрдо рдирд╣ीं рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдЪрдореЬी рдЬाрдП рдкрд░ рджрдореЬी рдиा рдЬाрдпे.

рд▓ेрдХिрди рдХ्рдпा рдЖрдЬрдХрд▓ рдХी рдкीреЭी рдпрд╣ рдЬाрдирддी рд╣ै рдХि рдХौреЬी, рджрдореЬी, рдзेрд▓ा, рдкाрдИ рдФрд░ рд╕ोрд▓рд╣ рдЖрдиे рдХी рд╡ैрд▓्рдпू рдХिрддрдиी рд╣ोрддी рдеी? рдпрджि рдирд╣ीं рддो рдЖрдЗрдпे рдЗрд╕ рд▓ेрдЦ рдоें рдЗрд╕рдХे рдмाрд░े рдоें рдкूрд░ी рдЬाрдирдХाрд░ी рд▓ेрддे рд╣ैं.

рдЖрдЗрдпे рдЬाрдирддे рд╣ैं рдХि рд░ुрдкрдпे рдХा рдЕрд╡िрд╖्рдХाрд░ рдХैрд╕े рд╣ुрдЖ? (History of Indian Currency)

рдоाрдирд╡ рд╕рдн्рдпрддा рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рдЪрд░рдг рдоें рд╡рд╕्рддु рд╡िрдиिрдордп рдЪрд▓рддा рдеा рд▓ेрдХिрди рдмाрдж рдоें рд▓ोрдЧों рдХी рдЬрд░ूрд░рддें рдмреЭी рдФрд░ рд╡рд╕्рддु рд╡िрдиिрдордп рд╕े рдХрдаिрдиाрдЗрдпाँ рдкैрджा рд╣ोрдиे рд▓рдЧीं рдЬिрд╕рдХे рдХाрд░рдг рдХौреЬिрдпों рд╕े рд╡्рдпाрдкाрд░ рдЖрд░рдо्рдн рд╣ुрдЖ рдЬो рдХि рдмाрдж рдоें рд╕िрдХ्рдХों рдоें рдмрджрд▓ рдЧрдпा.
рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рдЬो рд░ुрдкрдпा рдЪрд▓рддा рд╣ै рджрд░рдЕрд╕рд▓ рдпрд╣ рдХрдИ рд╕ाрд▓ों рдХे рдмाрдж рд░ुрдкрдпा рдмрдиा рд╣ै. рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдЪрд▓рди рдоें рдлूрдЯी рдХौреЬी рдеी рдЬो рдмाрдж рдоें рдХौреЬी рдмрдиी. рдЗрд╕рдХे рдмाрдж;

A. рдХौреЬी рд╕े рджрдореЬी рдмрдиी  


C. рдзेрд▓ा рд╕े рдкाрдИ рдмрдиी  
D. рдкाрдИ рд╕े рдкैрд╕ा рдмрдиा 

E. рдкैрд╕े рд╕े рдЖрдиा рдмрдиा 

F. рдЖрдиा рд╕े рд░ुрдкрдпा рдмрдиा рдФрд░ рдЕрдм рдХ्рд░ेрдбिрдЯ рдХाрд░्рдб рдФрд░ рдмिрдЯрдХॉрдЗрди рдХा рдЬрдоाрдиा рдЖ рдЧрдпा рд╣ै.

рдк्рд░ाрдЪीрди рдоुрдж्рд░ा рдХी рдПрдХ्рд╕рдЪेंрдЬ рд╡ैрд▓्рдпू рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдеी;



рдЕрди्рдп рдоुрдж्рд░ाрдУं рдХी рд╡ैрд▓्рдпू рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ै; (Exchange Value of Old Indian Currency)

I. 3 рдлूрдЯी рдХौреЬी (Footie Cowrie) =1 рдХौреЬी 

III. 2 рджрдореЬी (Damri) =1 рдзेрд▓ा 
V. 3 рдкाрдИ =1 рдкैрд╕ा (рдкुрд░ाрдиा)


VII.16 рдЖрдиा (Anna)=1 рд░ुрдкрдпा 

рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдКрдкрд░ рджिрдП рдЧрдпे рдкुрд░ाрдиे рд╕рдордп рдХी рдоुрдж्рд░ाрдУं рдХी рд╡ैрд▓्рдпू рд╕े рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ै рдХि рдк्рд░ाрдЪीрди рд╕рдордп рдоें рдоुрдж्рд░ा рдХी рд╕рдмрд╕े рдЫोрдЯी рдЗрдХाрдИ рдлूрдЯी рдХौреЬी рдеी рдЬрдмрдХि рдЖрдЬ рдХे рд╕рдордп рдоें рдпрд╣ рдЗрдХाрдИ рдкैрд╕ा рд╣ै. 

рднाрд░рдд рдоें рдХौрди рд╕े рд╕िрдХ्рдХे рдЪрд▓рди рд╕े рдмाрд╣рд░ рд╣ो рдЧрдпे рд╣ैं?

рднाрд░рддीрдп рд╡िрдд्рдд рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдиे 30 рдЬूрди 2011 рд╕े рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдХрдо рд╡ैрд▓्рдпू рдХे рд╕िрдХ्рдХे рдЬैрд╕े 1 рдкैрд╕े, 2 рдкैрд╕े, 3 рдкैрд╕े, 5 рдкैрд╕े, 10 рдкैрд╕े, 20 рдкैрд╕े рдФрд░ 25 рдкैрд╕े рдоूрд▓्рдпрд╡рд░्рдЧ рдХे рд╕िрдХ्рдХे рд╕ंрдЪрд▓рди рд╕े рд╡ाрдкрд╕ рд▓िрдП рдЧрдП рд╣ैं рдЕрд░्рдеाрдд рдЕрдм рдпे рд╕िрдХ्рдХे рднाрд░рдд рдоें рд╡ैрдз рдоुрдж्рд░ा рдирд╣ीं рд╣ैं. рдЗрд╕рд▓िрдП рдХोрдИ рднी рджुрдХाрдирджाрд░ рдФрд░ рдмैंрдХ рд╡ाрд▓ा рдЗрди्рд╣ें рд▓ेрдиे рд╕े рдордиा рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕рдХो рд╕рдЬा рднी рдирд╣ीं рд╣ोрдЧी.
рдиोрдЯ: рдз्рдпाрди рд░рд╣े рдХि рднाрд░рдд рдоें 50 рдкैрд╕े рдХा рд╕िрдХ्рдХा рдЕрднी рд╡ैрдз рд╕िрдХ्рдХा рд╣ै рдЗрд╕ рдХाрд░рдг рдмैंрдХ, рджुрдХाрдирджाрд░ рдФрд░ рдкрдм्рд▓िрдХ рдЙрд╕рдХो рд▓ेрдиे рд╕े рдордиा рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं. рдпрджि рдХोрдИ 50 рдкैрд╕े рдХा рд╕िрдХ्рдХा рд▓ेрдиे рд╕े рдордиा рдХрд░рддा рд╣ै рддो рдЙрд╕рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдХाрдиूрдиी рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдХी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै.
рдЙрдо्рдоीрдж рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рд▓ेрдЦ рдоें рдкреЭрдиे рдХे рдмाрдж рд╡рд░्рддрдоाрди рдкीреЭी рдХे рдмрд╣ुрдд рд╕े рдмрдЪ्рдЪे рдЕрдм рдк्рд░ाрдЪीрди рдоुрдж्рд░ाрдУं рдХो рдоुрд╣ाрд╡рд░ों рд╕े рд╣рдЯрдХрд░ рднी рдкрд╣рдЪाрди рд╕рдХेंрдЧे.
рднाрд░рдд рдоें рд╕िрдХ्рдХा рдиा рд▓ेрдиे рдкрд░ рдХ्рдпा рд╕рдЬा рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै?

ICC рдорд╣िрд▓ा T20 рд╡िрд╢्рд╡ рдХрдк рдХे рд░िрдХाрд░्рдб्рд╕  


ICC рдорд╣िрд▓ा T20 рд╡िрд╢्рд╡ рдХрдк рдХा рдЖрдпोрдЬрди рдЗंрдЯрд░рдиेрд╢рдирд▓ рдХ्рд░िрдХेрдЯ рдХाрдЙंрд╕िрд▓ рдХी рджेрдЦрд░ेрдЦ рдоें рд╣рд░ 2 рд╕ाрд▓ рдХे рдЕрди्рддрд░ाрд▓ рдкрд░ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै. ICC рдорд╣िрд▓ा T20 рд╡िрд╢्рд╡ рдХрдк рдХे рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдХा рдЖрдпोрдЬрди рдЗंрдЧ्рд▓ैंрдб рдоें 2009 рдоें рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा рдФрд░ рдЗंрдЧ्рд▓ैंрдб рдиे рд╣ी рдкрд╣рд▓ा рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдЬीрддा рдеा.
рднाрд░рдд рдХी рдорд╣िрд▓ा рдЯीрдо 2009 рд╕े рд╣ी рдЗрд╕ рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдоें рд╣िрд╕्рд╕ा рд▓े рд░рд╣ी рд▓ेрдХिрди рдЕрдм рддрдХ рдПрдХ рдмाрд░ рднी рдлाрдЗрдирд▓ рдоें рдирд╣ीं рдкрд╣ुंрдЪी рд╣ै. рдЖрдЗрдпे рдЗрд╕ рд▓ेрдЦ рдоें ICC рдорд╣िрд▓ा T20 рд╡िрд╢्рд╡ рдХрдк рд╕े рдЬुреЬे рдХुрдЫ рд░िрдХाрд░्рдб्рд╕ рдкрд░ рдирдЬрд░ рдбाрд▓рддे рд╣ैं.
ICC рдорд╣िрд▓ा T 20 рд╡िрд╢्рд╡ рдХрдк рд╕े рдЬुреЬे рдХुрдЫ рд░िрдХाрд░्рдб्рд╕ (ICC Women T 20 Cricket World Cup Records)

1. рдСрд╕्рдЯ्рд░ेрд▓िрдпा рдХी рдорд╣िрд▓ा рдЯीрдо рд╕рдмрд╕े рд╕рдлрд▓ рдЯीрдо рд╣ै рдЬिрд╕рдиे рдЗрд╕ рдЯूрд░्рдиाрдоेंрдЯ рдоें 32 рдоैрдЪ рдЦेрд▓े рд╣ैं рдЬिрдирдоें рд╕े рдЙрд╕рдиे 24 рдЬीрддे, 7 рд╣ाрд░े рдФрд░ рдПрдХ рдоैрдЪ рдЯाрдИ рд░рд╣ा рд╣ै. рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЗрд╕ рдЯूрд░्рдиाрдоेंрдЯ рдоें рдСрд╕्рдЯ्рд░ेрд▓िрдпा рдХी рдорд╣िрд▓ा рдЯीрдо рдХी рдЬीрдд рдХा рдк्рд░рддिрд╢рдд 76% рд╣ै.
2. рдЗрд╕ рдЯूрд░्рдиाрдоेंрдЯ рдоें рд╕рдмрд╕े рдХрдо рдЬीрдд рдХा рдк्рд░рддिрд╢рдд рдмांрдЧ्рд▓ाрджेрд╢ рдХी рдорд╣िрд▓ा рдЯीрдо рдХा рд╣ै рдЬिрд╕рдиे 13 рдоैрдЪ рдЦेрд▓े рд╣ैं рдФрд░ рд╕िрд░्рдл 2 рдоैрдЪों рдоें рдЬीрдд рджрд░्рдЬ рдХी рд╣ै рдЬрдмрдХि 11 рдоैрдЪों рдоें рд╣ाрд░ рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рдиा рдкреЬा рд╣ै. рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЗрд╕рдХी рдЬीрдд рдХा рдк्рд░рддिрд╢рдд 15.38 рд╣ै.
4. ICC рдорд╣िрд▓ा T 20 рд╡िрд╢्рд╡ рдХрдк рдоें рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рд╡िрдХेрдЯ (36) рд▓ेрдиे рдХा рд░िрдХॉрд░्рдб, рдСрд╕्рдЯ्рд░ेрд▓िрдпा рдХी рдПрд▓िрд╕ рдкेрд░ी рдХे рдиाрдо рд╣ै.


5. рдСрд╕्рдЯ्рд░ेрд▓िрдпा рдЗрд╕ рдк्рд░ाрд░ूрдк рдХी рд╕рдмрд╕े рд╕рдлрд▓ рдЯीрдо рд╣ै рдЬिрд╕рдиे рдЕрдм рддрдХ 4 рдЖрдИрд╕ीрд╕ी рдорд╣िрд▓ा T 20 рд╡िрд╢्рд╡ рдХрдк рдЬीрддे рд╣ैं.

7. рдорд╣िрд▓ा T20 рд╡िрд╢्рд╡ рдХрдк рдХे рдПрдХ рд╣ी рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдоें рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рд░рди рдмрдиाрдиे рдХे рд░िрдХॉрд░्рдб рдСрд╕्рдЯ्рд░ेрд▓िрдпा рдХी рдоेрдЧ рд▓ैрдиिंрдЧ рдХे рдиाрдо рд╣ै рдЬिрди्рд╣ोंрдиे 2014 рдХे рдорд╣िрд▓ा T20 рд╡िрд╢्рд╡ рдХрдк рдоें 257 рд░рди рдмрдиाрдпे рдеे.

10. рдорд╣िрд▓ा T20 рд╡िрд╢्рд╡ рдХрдк рдоें рднाрд░рддीрдп рдорд╣िрд▓ा рдЯीрдо рдХा рд╕рд░्рд╡рд╢्рд░ेрд╖्рда рдк्рд░рджрд░्рд╢рди рд╕िрд░्рдл 3 рдмाрд░ рд╕ेрдоीрдлाрдЗрдирд▓ рдоैрдЪ рдЦेрд▓рдиा рд╣ै.рднाрд░рдд рдиे 2009, 2010 рдФрд░ 2018 рдоें рд╕ेрдоीрдлाрдЗрдирд▓ рдоैрдЪ рдЦेрд▓ा рдеा.

11. рдорд╣िрд▓ा T20 рд╡िрд╢्рд╡ рдХрдк 2020 рдоें рдеाрдИрд▓ैंрдб рдХी рдЯीрдо рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рднाрдЧ рд▓े рд░рд╣ी рд╣ै. рдеाрдИрд▓ैंрдб рдиे рдЕрдкрдиे рдкрд╣рд▓े рдоैрдЪ рдоें рд╡ेрд╕्рдЯрдЗंрдбीрдЬ рдХो рдХेрд╡рд▓ 79 рд░рдиों рдХा рд▓рдХ्рд╖्рдп рджिрдпा рдеा рдФрд░ рд╡ेрд╕्рдЯрдЗंрдбीрдЬ рдиे рдпрд╣ рдоैрдЪ 7 рд╡िрдХेрдЯ рд╕े рдЬीрдд рд▓िрдпा рд╣ै.

рдЪूंрдХि рдорд╣िрд▓ा рдХ्рд░िрдХेрдЯ рдЗрддрдиा рдЬ्рдпाрджा рдкॉрдкुрд▓рд░ рдирд╣ीं рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП рдЗрд╕рдХी реЩрдмрд░ों рдХो рдоीрдбिрдпा рдФрд░ рд╡िрдЬ्рдЮाрдкрди рдХी рджुрдиिрдпा рдоें рдЬ्рдпाрджा рдХрд╡рд░ेрдЬ рдирд╣ीं рдоिрд▓рддी рд╣ै. рд▓ेрдХिрди рдЕрдм рдЗрд╕рдоें рддेрдЬी рд╕े рдмрджрд▓ाрд╡ рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै. рдЙрдо्рдоीрдж рд╣ै рдХि рдорд╣िрд▓ा T20 рд╡िрд╢्рд╡ рдХрдк рдХे рдпे рд░िрдХाрд░्рдб्рд╕ рдЖрдкрдХो рдкрд╕ंрдж рдЖрдпे рд╣ोंрдЧे.


рд╕ोрдирднрдж्рд░ рдоें рд╕ोрдиे рдХी рдЦрджाрди рдоिрд▓ी, 3000 рдЯрди рд╕ोрдиे рдХा рднंрдбाрд░ рдоिрд▓рдиे рдХी рдЙрдо्рдоीрдж


рднूрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдиे рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдирдХ्рд╕рд▓ рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╕ोрдирднрдж्рд░ рдЬिрд▓े рдоें рд▓рдЧрднрдЧ 3000 рддрдХ рд╕ोрдиे рдХी рджो рдЦрджाрдиों рдХे рдЦोрдЬे рдЬाрдиे рдХा рджाрд╡ा рдХिрдпा рд╣ै. рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдЦрдирди рд╡िрднाрдЧ рдиे рд╕ोрдиे рдХी рдЦрджाрди рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХा рдирдХ्рд╢ा рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕ाрдд рд╕рджрд╕्рдпीрдп рдЯीрдо рдХा рдЧрдарди рдХिрдпा рд╣ै.

рд╣ाрд▓ाँрдХि, рдпрд╣ рдЦोрдЬ рд▓рдЧрднрдЧ рджो рджрд╢рдХ рдкрд╣рд▓े рд╣ुрдИ рдеी, рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕ рдЦрджाрди рдХा рдЕंрддिрдо рдЖрдХрд▓рди рдФрд░ рд╕ीрдоांрдХрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдкूрд░ी рд╣ुрдИ рд╣ै. рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдЕрдм рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рдЯीрдо рдмрдиाрдИ рд╣ै рдЬो рдЗрд╕ рд╕ोрдиे рдХी рдЦाрди рдХी рджेрдЦрд░ेрдЦ рдХрд░ेрдЧी рдФрд░ рдХाрдо рд╢ुрд░ू рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдирдХ्рд╢ा рддैрдпाрд░ рдХрд░ेрдЧी.

рд╕ोрдиे рдХी рдЦрджाрди рдХрд╣ाँ рдкाрдИ рдЧрдИ?

рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдоें рдРрд╕े рджो рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╣ैं рдЬрд╣ां рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮ рднाрд░ी рд╕ोрдиे рдХा рднंрдбाрд░ рдоौрдЬूрдж рд╣ोрдиे рдХी рдЙрдо्рдоीрдж рдХрд░ рд░рд╣े рд╣ैं. рдкрд╣рд▓ा рд╕्рдеाрди рд╕ोрдирдкрд╣ाрдб़ी рдФрд░ рджूрд╕рд░ा рд╣рд░рджी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╣ै. рднाрд░рддीрдп рднूрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕рд░्рд╡ेрдХ्рд╖рдг рдХे рдЖрдХрд▓рди рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рд╕ोрдирдкрд╣ाрдб़ी рдоें рд▓рдЧрднрдЧ 2700 рдЯрди рдФрд░ рд╣рд░рджी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें 650 рдЯрди рд╕ोрдиा рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै.
рд╕ोрдиे рдХा рднंрдбाрд░ рдпрд╣ рдЧोрд▓्рдб рд░िрдЬ़рд░्рд╡ рдХिрд╕ी рднी рджेрд╢ рдХे рдХेंрдж्рд░ीрдп рдмैंрдХ рдж्рд╡ाрд░ा рд░рдЦे рдЧрдП рд╕ोрдиे рдХी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдоाрдд्рд░ा рд╣ै. рдЗрд╕рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕ंрдХрдЯ рдХे рджौрд░ाрди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै. рдпрд╣ рджेрд╢ рдХी рдоुрдж्рд░ा рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рдХेंрдж्рд░ीрдп рдмैंрдХ рдХी рдХ्рд░рдп рд╢рдХ्рддि рдХो рдмрдиाрдП рд░рдЦрддा рд╣ै. рднाрд░рддीрдп рд░िрдЬрд░्рд╡ рдмैंрдХ рдЕрдкрдиे рд╕्рдЯोрд░ рдоें рд╕ोрдиे рдХी рдПрдХ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдоाрдд्рд░ा рд░рдЦрддा рд╣ै. рд╕ोрдирднрдж्рд░ рдоें рдоिрд▓рдиे рд╡ाрд▓ी рдЧोрд▓्рдбрдоाрдЗрди рдоें рд▓рдЧрднрдЧ 3000 рдЯрди рд╕ोрдиा рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рдХी рдХीрдордд рд▓рдЧрднрдЧ 12 рд▓ाрдЦ рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдпे рд╣ै.
рд╡рд░्рд▓्рдб рдЧोрд▓्рдб рдХाрдЙंрд╕िрд▓ рдХे рдЕрдиुрдоाрди рдХे рдоुрддाрдмिрдХ, рдкूрд░ी рджुрдиिрдпा рдоें рдПрдХ рд╡рд░्рд╖ рдоें 4000-5000 рдЯрди рд╕ोрдиा рдЖрдпाрдд рд╣ोрддा рд╣ै. рд╕ोрдирднрдж्рд░ рд╕ोрдиे рдХी рдЦрджाрди 8-9 рдорд╣ीрдиों рдХे рд▓िрдП рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕ोрдиे рдХी рдоांрдЧ рдХो рдкूрд░ा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╣ै. рд╕ोрдирднрдж्рд░ рдЦрджाрди рднाрд░рдд рдХे рд╡िрджेрд╢ рд╕े рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рд╕ोрдиे рдХे рдЖрдпाрдд рдХो рдХрдо рдХрд░рдиे рдоें рдЕрд╣рдо рднूрдоिрдХा рдиिрднा рд╕рдХрддी рд╣ै.

рд╢्рдпाрдоा рдк्рд░рд╕ाрдж рдоुрдЦрд░्рдЬी рдиेрд╢рдирд▓ рд░ुрд░्рдмрди рдоिрд╢рди рдиे рдЪाрд░ рд╕ाрд▓ рдкूрд░े рдХिрдпे


рд╢्рдпाрдоा рдк्рд░рд╕ाрдж рдоुрдЦрд░्рдЬी рдиेрд╢рдирд▓ рд░ुрд░्рдмрди рдоिрд╢рди (SPMRM) рдиे 21 рдлрд░рд╡рд░ी, 2020 рдХो рдЕрдкрдиे рдЪाрд░ рд╕ाрд▓ рдкूрд░े рдХिрдП. рдЗрд╕ рдоिрд╢рди рдХो рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рдиे 21 рдлрд░рд╡рд░ी, 2016 рдХो рд▓ॉрди्рдЪ рдХिрдпा рдеा. рдЗрд╕ рдпोрдЬрдиा рдХो рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рд╡्рдпाрдкрдХ рдмрджрд▓ाрд╡ рд▓ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдоिрд╢рди рдХे рд░ूрдк рдоें рд▓ॉрди्рдЪ рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा.

рд╢्рдпाрдоा рдк्рд░рд╕ाрдж рдоुрдЦрд░्рдЬी рдиेрд╢рдирд▓ рд░ुрд░्рдмрди рдоिрд╢рди, рд▓ोрдХेрд╢рди рдк्рд▓ाрдиिंрдЧ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдХ्рд▓рд╕्рдЯрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдоॉрдбрд▓ рд╣ै. рдпрд╣ рджेрд╢ рднрд░ рдоें рдЧ्рд░ाрдоीрдг рд╕рдоूрд╣ों рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдХрд░рддा рд╣ै рдЬрд╣ां рд╢рд╣рд░ीрдХрд░рдг рдХे рдмрдв़рддे рд╕ंрдХेрдд рдЬैрд╕े рдХि рд╢рд╣рд░ी рдШрдирдд्рд╡ рдоें рд╡ृрдж्рдзि, рдЧैрд░-рдХृрд╖ि рд░ोрдЬрдЧाрд░ рдХे рдЙрдЪ्рдЪ рд╕्рддрд░, рдмрдв़рддी рд╣ुрдИ рдЖрд░्рдеिрдХ рдЧрддिрд╡िрдзि рдФрд░ рд╢рд╣рд░ीрдХрд░рдг рдХे рдЕрди्рдп рд▓рдХ्рд╖рдг рдкाрдП рдЬाрддे рд╣ैं.

рд╢्рдпाрдоा рдк्рд░рд╕ाрдж рдоुрдЦрд░्рдЬी рдиेрд╢рдирд▓ рд░ुрд░्рдмрди рдоिрд╢рди рдХे рдмाрд░े рдоें

рдЗрд╕ рдоिрд╢рди рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕्рдеाрдиीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдХो рдПрдХ рдирдИ рдЧрддि рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиा рд╣ै. рдпрд╣ рдмुрдиिрдпाрджी рд╕ेрд╡ाрдУं рдХो рдмрдв़ाрдХрд░ рдФрд░ рдЕрдЪ्рдЫी рддрд░рд╣ рд╕े рд╕ंрдЧрдаिрдд рдЧ्рд░ाрдоीрдг рд╕рдоूрд╣ों рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рдХे рдЗрди рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рд╡्рдпाрдкрдХ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХाрдо рдХрд░рддा рд╣ै. рдЗрд╕рд╕े рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХा рд╕рдордЧ्рд░ рд╡िрдХाрд╕ рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдПрдХीрдХृрдд рдФрд░ рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рдЧ्рд░ाрдоीрдг рд╡िрдХाрд╕ рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рдоिрд▓рддा рд╣ै.

SPMRM рд╕рдоूрд╣ों рдХो рдЗрд╕рдХे рдЖрдзाрд░рднूрдд рд╕рд░्рд╡ेрдХ्рд╖рдг рдХे рджौрд░ाрди рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдШрдЯрдХों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдЪрдпрди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै: (i) рд╕ोрд╢рд▓ рдЗрди्рдл्рд░ाрд╕्рдЯ्рд░рдХ्рдЪрд░, (ii) рд░ूрд░рд▓ рд╣ाрдЙрд╕िंрдЧ, (iii) рдПрдЧ्рд░ी-рд╕рд░्рд╡िрд╕ेрдЬ рдк्рд░ोрд╕ेрд╕िंрдЧ рдПंрдб рдЕрд▓ाрдЗрдб рдПрдХ्рдЯिрд╡िрдЯीрдЬ़, (iv) рд╡िрдж्рдпुрддीрдХрд░рдг рд╕्рдкोрд░्рдЯ्рд╕ рдЗрди्рдл्рд░ाрд╕्рдЯ्рд░рдХ्рдЪрд░, (v) рдЧाँрд╡ рдХी рд╕рдб़рдХों рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪ, (vi) рдЧाँрд╡ рдХी рдЖंрддрд░िрдХ рд╕реЬрдХें, (vii) рдкाрдЗрдк्рдб рд╡ाрдЯрд░ рд╕рдк्рд▓ाрдИ, (viii) рд╕्рдХिрд▓ рдбेрд╡рд▓рдкрдоेंрдЯ рдЯ्рд░ेрдиिंрдЧ, (ix) рдПрд▓рдкीрдЬी рдЧैрд╕ рдХрдиेрдХ्рд╢рди, (x) рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп, (xi) рд╢िрдХ्рд╖ा, (xii) рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╕ाрдХ्рд╖рд░рддा, (xiii) рдиाрдЧрд░िрдХ рд╕ेрд╡ा рдХेंрдж्рд░, (xiv) рдаोрд╕ рдФрд░ рддрд░рд▓ рдЕрдкрд╢िрд╖्рдЯ рдк्рд░рдмंрдзрди, (xv) рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг, (xvi) рд░ोрдЬрдЧाрд░ рд╕ृрдЬрди рдФрд░ SHG рдиिрд░्рдоाрдг, (xvii) рдкрд░्рдпрдЯрди рд╕ंрд╡рд░्рдзрди, (xviii) рдЧ्рд░ाрдо рд╕рдб़рдХ рд░ोрд╢рдиी рдФрд░ (xix) рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा, (xx) рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдкрд░िрд╡рд╣рди, (xxi) рд╕рдоाрдЬ рдХрд▓्рдпाрдг.


22 рдл़рд░рд╡рд░ी рдХी рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдШрдЯрдиाрдПँЁЯСЙ


1495 - рдл़्рд░ांрд╕ рдирд░ेрд╢ рдЪाрд░्рд▓्рд╕ рдЖрдард╡ें рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рд╕ेрдиा рдиेрдкрд▓्рд╕, рдЗрдЯрд▓ी рдкрд╣ुँрдЪी।
1724 - рд╕्рд╡ीрдбрди рдФрд░ рд░ूрд╕ рдиे рдЖрдкрд╕ी рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕рдо्рдмрди्рдзी рд╕рдордЭौрддा рдХिрдпा।
1744 -  рдЯ्рдпूрд▓рди рдХी рд▓рдб़ाрдИ рдоें рд╕ंрдпुрдХ्рдд рдл्рд░ेंрдХो-рд╕्рдкैрдиिрд╢ рдмेрдб़े рдж्рд╡ाрд░ा рдм्рд░िрдЯिрд╢ рдмेрдб़े рдХो рдкрд░ाрдЬिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा।
1746 - рдл्рд░ांрд╕ीрд╕ी рд╕ेрдиाрдУं рдиे рдмेрд▓्рдЬिрдпрдо рдХी рд░ाрдЬрдзाрдиी рдм्рд░рд╕ेрд▓्рд╕ рдкрд░ рдХрдм्рдЬा рдХिрдпा।
1775 - рдпूрд░ोрдкीрдп рджेрд╢ рдкौрд▓ेंрдб рдХी рд░ाрдЬрдзाрдиी рд╡ाрд░рд╕ा рдХे рдмाрд╣рд░ी рдЗрд▓ाрдХों рд╕े рдпрд╣ूрджिрдпों рдХो рдиिрдХाрд▓ा рдЧрдпा।
1784 - рдЪीрди рдХे рд╕ाрде рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХे рд▓िрдП рдЕрдоेрд░िрдХा рдХा рдкрд╣рд▓ा рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рдкोрдд рди्рдпूрдпॉрд░्рдХ рд╕े рд░рд╡ाрдиा।
1821 – рд╕्рдкेрди рдиे рдл्рд▓ोрд░िрдбा рд░ाрдЬ्рдп рдХो 50 рд▓ाрдЦ рдбॉрд▓рд░ рдоें рдЕрдоेрд░िрдХा рдХो рдмेрдЪा।
1845 - рдИрд╕्рдЯ рдЗंрдбिрдпा рдХрдо्рдкрдиी рдиे рдбрдЪ рдИрд╕्рдЯ рдЗंрдбिрдпा рдХрдо्рдкрдиी рд╕े рд╕ेрд░ाрдордкोрд░ рдФрд░ рдмाрд▓ाрд╕ोрд░ рдХो рдЦ़рд░ीрджा।
1848 - рд▓ुрдИ рдл़िрд▓िрдк рдХे рд╢ाрд╕рди рдХी рдЕрд╕рдлрд▓рддाрдУं рдХे рдХाрд░рдг рдкेрд░िрд╕ рдоें рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рд╣ुрдЖ।
1907 - рд▓ंрджрди рдоें рдЯैрдХ्рд╕ी рдоीрдЯрд░ рд╡ाрд▓ी рдкрд╣рд▓ी рдХैрдм рдХा рд╕ंрдЪाрд▓рди।
1913 – рдоैрдХ्рд╕िрдХो рдХे рдХ्рд░ाрди्рддिрдХрд░ी рд░ाрд╖्рдЯрдкрддि рдл़्рд░ैрди्рд╕िрд╕рдХो рдоैрдбेрд░ो рдХी рд╕ेрдиा рдиे рд╣рдд्рдпा рдХрд░ рджी। рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдоें рдЙрдирдХे рд╕ाрде рдЙрдк-рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдкीрдиो рд╕्рд╡ेрд░ेрдЬ़ рдХी рднी рд╣рдд्рдпा рд╣ो рдЧрдпी।
1942 - рдж्рд╡िрддीрдп рд╡िрд╢्рд╡рдпुрдж्рдз рдХे рджौрд░ाрди рдл़िрд▓िрдкीрди्рд╕ рдоें рдЬрдирдЬाрддिрдпों рдиे рдмрдб़ी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рдЬाрдкाрдиी рд╕ैрдиिрдХों рдХा рд╕рдлाрдпा рдХрд░ рджिрдпा।
1964 - рдШाрдиा рдоें рдПрдХрджрд▓ीрдп рд╢ाрд╕рди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд▓ाрдЧू рд╣ुрдИ।
1966 - рдЙрдЧांрдбा рдХे рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдоिрд▓्рдЯрди рдУрдмेрдЯे рдиे рдЕрдкрдиे рдоंрдд्рд░िрдоंрдбрд▓ рдХे рдкाँрдЪ рд╕рд╣рдпोрдЧिрдпों рдХी рдЧिрд░рдл़्рддाрд░ी рдХे рдЖрджेрд╢ рджिрдП।
1967 – рдЗंрдбोрдиेрд╢िрдпा рдХे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рд╕ुрдХाрд░рдиो рдиे рд╕ाрд░े рдЕрдзिрдХाрд░ рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдЬрдирд░рд▓ рд╕ोрд╣ाрд░рддो рдХे рд╣рд╡ाрд▓े рдХрд░ рджिрдП рдФрд░ рдХेрд╡рд▓ рдиाрдо рдХे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдмрди рдХрд░ рд░рд╣ рдЧрдпे।
1974 - рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдиे рдмांрдЧ्рд▓ाрджेрд╢ рдХो рдоाрди्рдпрддा рдк्рд░рджाрди рдХी।
1979 - рдХैрд░ेрдмिрдпाрдИ рдж्рд╡ीрдк рд╕ेंрдЯ рд▓ुрд╕िрдпा рдиे рдм्рд░िрдЯेрди рд╕े рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рд╣ाрд╕िрд▓ рдХी।
1989 - рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдЬाрд░्рдЬ рдмुрд╢ рдЪीрди, рдЬाрдкाрди рдФрд░ рджрдХ्рд╖िрдг рдХोрд░िрдпा рдХी рдпाрдд्рд░ा рдХे рд▓िрдП рд░рд╡ाрдиा рд╣ुрдП।
1990 - рдоंрдЧोрд▓िрдпा рдХी рд░ाрдЬрдзाрдиी рдЙрд▓рдирдмрдЯोрд░ा рд╕े рд╕्рдЯाрд▓िрди рдХी рдЕंрддिрдо рдоूрд░्рддि рднी рд╣рдЯा рджी рдЧрдИ।
1991 – рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдЕрдорд░ीрдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдЬॉрд░्рдЬ рдмुрд╢ рдиे рдЗрд░ाрдХ рдХो рдХुрд╡ैрдд рд╕े рдЕрдкрдиी рд╕ेрдиा рд╣рдЯाрдиे рдХो рдХрд╣ा рдФрд░ рдзрдордХी рджी рдХि рдРрд╕ा рдиा рдХрд░рдиे рдкрд░ рдЕрдорд░ीрдХा рдЗрд░ाрдХ рдкрд░ рд╣рдорд▓ा рдХрд░ рджेрдЧा।
1992 - рдЦाрд░्рддूрдо рдоें рд╣рдЬ़ाрд░ों рд╢рд░рдгाрд░्рдеिрдпों рдХे рдШрд░ рддोрдб़ рджिрдпे рдЧрдП।
1996 - рдЬрд░्рдордиी рдХे рдПрдХ рд╢ोрдз рд╕ंрд╕्рдеाрди рдоें рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдиे 112рд╡ें рддрдд्рдд्рд╡ рдХी рдЦोрдЬ рдХी।
1999 - рднाрд░рдд рдХे рдк्рд░рдЦ्рдпाрдд рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдЬрдЧрджीрд╢ рднрдЧрд╡рддी рдХोрд▓ंрдмिрдпा рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рднाрд░рддीрдп рд░ाрдЬрдиीрддि рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХेंрдж्рд░ рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдкрдж рдкрд░ рдиिрдпुрдХ्рдд।
2005 - рдИрд░ाрди рдоें рдЖрдпे рдЬ़рдмрд░्рджрд╕्рдд рднूрдХрдо्рдк рдоें 400 рд╕े рдЕрдзिрдХ рд▓ोрдЧ рдХाрд▓рдХрд╡рд▓िрдд рд╣ुрдП।
2005 -рджрдХ्рд╖िрдг рдкूрд░्рд╡ी рдИрд░ाрди рдоें рднूрдХрдо्рдк рд╕े 500 рдорд░े рддрдеा 1000 рдШाрдпрд▓ рд╣ुрдП।
2007 - рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд╕ंрд╕рдж рдоें рдеैрдЪрд░ рдХी рдХांрд╕्рдп рдк्рд░рддिрдоा рд╕्рдеाрдкिрдд рдХी рдЧрдИ।
2008 - рд╕рдордХाрд▓ीрди рднाрд░рддीрдп рдХрд▓ा рдХे рд╕ंрдкाрджрдХ рдПрд╡ं рдпुрд╡ा рдЖрд▓ोрдЪрдХ рдбॉ. рдЬ्рдпोрддिрд╖ рдЬोрд╢ी рдХो рджेрд╢ीрд╢ंрдХрд░ рдЕрд╡рд╕्рдеी рд╕्рдоृрддि рд╕рдо्рдоाрди рджिрдП рдЬाрдиे рдХी рдШोрд╖рдгा।
2008 - рдм्рд░िрдЯेрди рд╡ рдл़्рд░ाँрд╕ рдиे рдИрд░ाрди рдХे рдЦ़िрд▓ाрдл़ рдк्рд░рддिрдмрди्рдз рдХे рд▓िрдП рд╕ंрд╢ोрдзिрдд рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдкрд░िрд╖рдж рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा।
2011 - рди्рдпूрдЬीрд▓ैंрдб рдХे рдХ्рд░ाрдЗрд╕्рдЯрдЪрд░्рдЪ рд╢рд╣рд░ рдоें рд░िрдХ्рдЯрд░ рдкैрдоाрдиे рдкрд░ 6.3 рдХी рддीрд╡्рд░рддा рд╡ाрд▓े рднूрдХंрдк рд╕े 181 рд▓ोрдЧों рдХी рдоौрдд।
2019 - рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рд╢्рд░ी рдоोрджी рдиे рд╕ोрд▓ рд╢ांрддि рдкुрд░рд╕्‍рдХाрд░ 2018 рдЧ्рд░рд╣рдг рдХिрдпा।
2019 - рд╡ेрдиेрдЬुрдПрд▓ा рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдиिрдХोрд▓рд╕ рдорджुрд░ो рдиे рдм्рд░ाрдЬीрд▓ рд╕े рд▓рдЧी рд╕ीрдоा рдмंрдж рдХी।
2019 - рдЬрдо्‍рдоू рдХрд╢्‍рдоीрд░ рдоें рдмाрд░ाрдоूрд▓ा рдЬिрд▓े рдХे рд╕ोрдкोрд░ рдоें рд╕ुрд░рдХ्рд╖ाрдмрд▓ों рдХे рд╕ाрде рдоुрдарднेрдб़ рдоें рджो рдЖрддंрдХрд╡ाрджिрдпों рдХी рдоौрдд।
2019 - рдЬैрд╢-рдП-рдоोрд╣рдо्рдордж рдХे рд╣ेрдбрдХ्рд╡ाрд░्рдЯрд░ рдкрд░ рдкाрдХिрд╕्рддाрди рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рдХрдм्рдЬा рд╣ुрдЖ।

22 рдл़рд░рд╡рд░ी рдХो рдЬрди्рдоे рд╡्рдпрдХ्рддिЁЯСЙ

1732 - рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдк्рд░рдердо рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рд╡ाрд╢िंрдЧрдЯрди рдХा рдЬрди्рдо।
1856 - рд╕्рд╡ाрдоी рд╢्рд░рдж्рдзाрдирди्рдж - рднाрд░рдд рдХे рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рд╕ेрдиाрдиी, рд╕рдоाрдЬ рд╕ुрдзाрд░рдХ, рджрд▓िрддों рдХे рд╣िрддैрд╖ी рддрдеा рд╕्рдд्рд░ी рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рд╕рдорд░्рдердХ (2 рдлрд░рд╡рд░ी рдХा рднी рд╡рд░्рдгрди рдоिрд▓рддा рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП рдХрди्рдлрд░्рдо рдирд╣ीं)।
1906 - рд╣ुрдоाрдпूँ рдХрдмीрд░, рднाрд░рддीрдп рд╢िрдХ्рд╖ाрд╡िрдж् рд╡ рд░ाрдЬрдиीрддिрдЬ्рдЮ (рдоृрдд्рдпु- 1969)।
1906 - рд╕ोрд╣рди рд▓ाрд▓ рдж्рд╡िрд╡ेрджी - рд╣िрди्рджी рдХे рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдХрд╡ि।
1914 - рджेрд╡рдХाрди्рдд рдмрд░ुрдЖ - рднाрд░рддीрдп рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдХे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдеे।
1920 - рдХрдорд▓ рдХрдкूрд░ - рднाрд░рддीрдп рд╕िрдиेрдоा рдХे рдЕрднिрдиेрддा।
1922 - рдПрд╕. рдПрдЪ. рд░рдЬ़ा - рднाрд░рдд рдоें рдЬрди्рдоें рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЪिрдд्рд░рдХрд░ рдеे।

1993 - рднрдЧрд╡рдд рджрдпाрд▓ рд╢рд░्рдоा - рд╣рд░िрдпाрдгा рдХे рднूрддрдкूрд░्рд╡ рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рддрдеा рдЙрдб़ीрд╕ा рдФрд░ рдордз्рдп рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рднूрддрдкूрд░्рд╡ рд░ाрдЬ्рдпрдкाрд▓।


ЁЯФЕ рд╢्рд░ी рд╡ाрд╕ुрдкूрдЬ्рдп рднрдЧрд╡ाрди рдЬрдпрди्рддी (рдЬैрди , рдлाрд▓्рдЧुрди рдХृрд╖्рдг рдЪрддुрд░्рджрд╢ी )।
ЁЯФЕ рд░ाрдмрд░्рдЯ рдмेрдбрди рдкाрд╡ेрд▓ рдЬрдпрди्рддी ।
ЁЯФЕ рд╢्рд░ीрдорддी рдХрд╕्рддूрд░рдмा рдЧाँрдзी рд╕्рдоृрддि рджिрд╡рд╕ ।
ЁЯФЕ рдоौрд▓ाрдиा рдЕрдмुрд▓ рдХрд▓ाрдо рдЕрд╣рдордж рд╕्рдоृрддि рджिрд╡рд╕।
 рдпрдж्рдпрдкि рдЗрд╕े рддैрдпाрд░ рдХрд░рдиे рдоें рдкूрд░ी рд╕ाрд╡рдзाрдиी рд░рдЦрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рд░рд╣ी рд╣ै। рдлिрд░ рднी рдХिрд╕ी рдШрдЯрдиा , рддिрдеि рдпा рдЕрди्рдп рдд्рд░ुрдЯि рдХे рд▓िрдП рдоेрд░ी рдХोрдИ рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдирд╣ीं рд╣ै ।

ЁЯМ╗рдЖрдкрдХा рджिрди рдоंрдЧрд▓рдордп рд╣ो рдЬी ।ЁЯМ╗

рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоाрддृрднाрд╖ा рджिрд╡рд╕ 2020: рдЬाрдиिрдП рд╡िрд╖рдп, рдорд╣рдд्рд╡ рдФрд░ рдкृрд╖्рдарднूрдоि


рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоाрддृрднाрд╖ा рджिрд╡рд╕ 2020: рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╡рд░्рд╖ рдХी рднांрддि 21 рдлрд░рд╡рд░ी 2020 рдХो рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоाрддृрднाрд╖ा рджिрд╡рд╕ рдордиाрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै. рднाрд░рддीрдп рдЧृрд╣ рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рднी рджेрд╢ рдХी рднाрд╖ाрдИ рд╡िрд╡िрдзрддा рдХो рдЙрдЬाрдЧрд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП 21 рдлрд░рд╡рд░ी рдХो рдоाрддृрднाрд╖ा рджिрд╡рд╕ рдордиा рд░рд╣ा рд╣ै. рдпूрдиेрд╕्рдХो рдж्рд╡ाрд░ा рджुрдиिрдпा рднрд░ рдХे рд╡िрднिрди्рди рджेрд╢ों рдоें рдЙрдкрдпोрдЧ рдХी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी (рдкрдв़ी, рд▓िрдЦी рдФрд░ рдмोрд▓ी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी) 7000 рд╕े рдЕрдзिрдХ рднाрд╖ाрдУं рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдХी рдЧрдИ рд╣ै. рдЗрд╕ी 'рдмрд╣ुрднाрд╖ीрд╡ाрдж' рдХो рдордиाрдиे рдХे рд▓िрдП 21 рдлрд░рд╡рд░ी рдХा рджिрди рдЪुрдиा рдЧрдпा рд╣ै.

рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоाрддृрднाрд╖ा рджिрд╡рд╕ 2020 рдХा рд╡िрд╖рдп

рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоाрддृрднाрд╖ा рджिрд╡рд╕ 2020 рдХे рд▓िрдП рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдЪुрдиा рдЧрдпा рд╡िрд╖рдп рд╣ै ‘Languages without borders’. рдпूрдиेрд╕्рдХो рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, 'рд╕्рдеाрдиीрдп, рдХ्рд░ॉрд╕-рдмॉрд░्рдбрд░ рднाрд╖ाрдПं рд╢ांрддिрдкूрд░्рдг рд╕ंрд╡ाрдж рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджे рд╕рдХрддी рд╣ैं рдФрд░ рд╕्рд╡рджेрд╢ी рд╡िрд░ाрд╕рдд рдХो рд╕ंрд░рдХ्рд╖िрдд рдХрд░рдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ैं.' 21 рдлрд░рд╡рд░ी 2020 рдХो рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдЗрд╕ी рд╡िрд╡िрдзрддा рдХो рдордиाрдиे рдХेрд▓िрдП рд╡िрднिрди्рди рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдЖрдпोрдЬिрдд рдХрд░ेрдЧा.

рднाрд░рдд ‘рдЕрдиेрдХрддा рдоें рдПрдХрддा’ рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд рдХे рддрд╣рдд рдЕрдкрдиी рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╡िрд░ाрд╕рдд рдХा рд╕рджैрд╡ рдЖрднाрд░ी рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рд╡िрднिрди्рди рднाрд╖ाрдПं рд╡िрд╢ेрд╖ рднूрдоिрдХा рдиिрднाрддी рд╣ैं. рднाрд░рдд рдоें 2001 рдХी рдЬрдирдЧрдгрдиा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рддौрд░ рдкрд░ рдоाрди्рдпрддा рдк्рд░ाрдк्рдд 22 рднाрд╖ाрдПँ, 1635 рддрд░्рдХрд╕ंрдЧрдд рдоाрддृрднाрд╖ाрдПँ, 234 рдкрд╣рдЪाрди рдпोрдЧ्рдп рдоाрддृрднाрд╖ाрдПँ рдоौрдЬूрдж рд╣ैं. рдпрд╣ рднाрд░рддीрдп рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоाрддृрднाрд╖ा рджिрд╡рд╕ рдХो рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдмрдиाрддी рд╣ै.

рдЬрдирдЧрдгрдиा рдХे рдЖंрдХреЬों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ 43 рдХрд░ोрдб़ рд╣िंрджी рднाрд╖ी рд▓ोрдЧों рдоें рд╕े 12% рд▓ोрдЧ рдж्рд╡िрднाрд╖ी рд╣ैं рдЗрд╕рдХा рдорддрд▓рдм рд╣ै рдХि рд╡े рд▓ोрдЧ рджो рднाрд╖ाрдПं рдмोрд▓ рд╕рдХрддे рд╣ैं. рдЙрдирдХी рджूрд╕рд░ी рднाрд╖ा рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рд╣ै. рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдмांрдЧ्рд▓ा рднाрд╖ा рдХे 9.7 рдХрд░ोреЬ рд▓ोрдЧों рдоें 18 рдк्рд░рддिрд╢рдд рд▓ोрдЧ рджो рднाрд╖ाрдПं рдмोрд▓ рд╕рдХрддे рд╣ैं.

рдкृрд╖्рдарднूрдоि

рдЗрд╕ рджिрд╡рд╕ рдХो рдордиाрдпे рдЬाрдиे рдХे рдкीрдЫे рдвाрдХा рдоें рд╣ुрдП рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рднाрд╖ाрдпी рдЖрди्рджोрд▓рди рдХो рд╢्рд░ेрдп рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै. рдвाрдХा рдпूрдиिрд╡рд░्рд╕िрдЯी рдХे рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдХाрд░्рдпрдХрд░्рддाрдУं рдиे 21 рдлрд░рд╡рд░ी 1952 рдХो рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдкाрдХिрд╕्рддाрди рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рднाрд╖ाрдпी рдиीрддि рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдмреЬे рд╕्рддрд░ рдкрд░ рд╡िрд░ोрдз рдк्рд░рджрд░्рд╢рди рдХिрдпा. рдк्рд░рджрд░्рд╢рдХाрд░िрдпों рдХी рд╕ुрдирдиे рдХी рдмрдЬाрдп рдкाрдХिрд╕्рддाрди рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдЙрдирдкрд░ рдЧोрд▓िрдпां рдмрд░рд╕ा рджीं.

рдЗрддрдиा рд╕рдм рд╣ोрдиे рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рднी рдвाрдХा рдХे рдпुрд╡ा рдирд╣ीं рд░ुрдХे рдФрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиा рдк्рд░рджрд░्рд╢рди рдЬाрд░ी рд░рдЦा рдЖрдЦिрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдЭुрдХрдиा рдкреЬा рдФрд░ рдмांрдЧ्рд▓ा рднाрд╖ा рдХो рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рджрд░्рдЬा рджेрдиा рдкреЬा. рдЗрд╕े рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рд╕рдмрд╕े рдмреЬे рднाрд╖ाрдпी рдЖंрджोрд▓рди рдХे рд░ूрдк рдоें рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै. рдпूрдиेрд╕्рдХो рдиे рдЗрд╕ рдЖрди्рджोрд▓рди рдоें рд╢рд╣ीрдж рд╣ुрдП рдпुрд╡ाрдУं рдХी рд╕्рдоृрддि рдоें 1999 рдоें 21 рдлрд░рд╡рд░ी рдХो рдоाрддृрднाрд╖ा рджिрд╡рд╕ рдХे рд░ूрдк рдоें рдордиाрдиे рдХी рдШोрд╖рдгा рдХी, рдФрд░ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЗрд╕ рджिрд╡рд╕ рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╣ुрдИ.